PIGMENTY PERŁOWE W KOSMETCE
LID
Szczególną grupę barwników często stosowanych w kosmetyce stanowią pigmenty perłowe. Znane od czasów narodzin życia na ziemi, nieustannie przyciągają uwagę, intrygują, zachwycają.
Do pigmentów perłowych zaliczmy związki organiczne i nieorganiczne lub ich kombinacje, które dzięki swym własnościom naśladują efekty wizualne naturalnej masy perłowej. Na co dzień możemy obserwować „perłowe efekty” w świecie natury, przyglądając się muszlom, rybom, motylom, ptakom i oczywiście perłom. Pierwsze próby imitowania masy perłowej podjęto we Francji już około 1650 roku i od tego czasu barwniki perłowe są chętnie wykorzystywane w kosmetykach kolorowych i pielęgnacyjnych.
Gra światła
Efekt połysku perłowego można zdefiniować jako skutek wielokrotnego odbicia i załamania, jakiemu ulegają promienie światła na licznych, równolegle zorientowanych, cienkich i przeświecających warstewkach substancji o wysokim współczynniku załamania światła. Miękki, wypływający z głębi połysk można wytłumaczyć zmienną siłą światła odbitych i załamanych promieni, spowodowaną różną grubością poszczególnych warstewek barwnika. Silny połysk perłowy zależny jest w dużym stopniu od odbicia promieni świetlnych, które jest tym większe, im większa jest różnica pomiędzy współczynnikiem załamania światła pigmentu a otaczającym go medium.
Stosowane w kosmetyce pigmenty perłowe można podzielić na:
- srebrzyste
- interferencyjne
- barwne z połyskiem, tzw. kombinowane.
Mają one zastosowanie właściwie we wszystkich kosmetykach upiększających, m. in. w lakierach do paznokci, w kredkach do warg, cieniach do powiek, w pudrach nabłyszczających oraz nadają atrakcyjny wygląd wielu wyrobom kosmetycznym (np. szampony, płyny do kąpieli).
Pigmenty srebrzyste
Do pigmentów srebrzystych zaliczamy naturalną masę perłową - guaninę, określaną czasami mianem esencji perłowej. Pozyskuje się ją na drodze ekstrakcji z łusek i skóry sardynek, śledzi, białej uklei. Ze względu na wysoką cenę, charakterystyczny, trudny do zamaskowania swoisty rybi zapach oraz trudności, jakie napotyka się przy konserwowaniu, pigment ten używany jest do niewielu wyrobów, głównie do wysokiej klasy lakierów do paznokci.
Na początku XX wieku odkryto, że podobny do guaniny efekt perłowy wywołują niektóre sole bizmutu. Głównym przedstawicielem stosowanych w kosmetyce pigmentów srebrzystych z tej grupy jest tlenochlorek, który w naturze może występować w różnych formach krystalicznych. Dla pigmentów wysokiej jakości niezbędny jest związek krystalizujący w układzie tetragonalnym, znany z jedwabistego połysku perłowego i dobrej zdolności kryjącej. Własności tego układu zapewniają mu bardzo duże powinowactwo do skóry oraz wyjątkową delikatność dotyku. Wadą tlenochlorku bizmutu, którą można jednak wyeliminować poprzez zastosowanie w preparacie kosmetycznym równolegle z pigmentem filtrów UV, jest jego wrażliwość na światło. Najlepszy połysk zapewniają dyspersje tlenochlorku bizmutu w oleju rycynowym lub mineralnym, w których pigment występuje w stanie wstępnie zdyspergowanym. Znajdują one zastosowanie w wielu wyrobach kosmetycznych, m in. lakierach do paznokci, pudrach, szminkach, kolorowych cieniach do powiek.
Pigmenty interferencyjne
Ważną grupę pigmentów stosowanych w kosmetyce, głównie upiększającej, stanowią syntetyczne pigmenty o połysku perłowym, będące połączeniem miki i tlenków metali (tzw. pigmenty interferencyjne). Podstawowym przedstawicielem tej grupy jest mika pokryta ditlenkiem tytanu. W wytworzonym pigmencie, zgodnie z zasadą filtrów interferencyjnych, światło jest rozszczepiane na składniki, przy czym widoczna jest zarówno część widma, która została odbita, jak i jego część dopełniająca, która normalnie ulega pochłonięciu. To, która barwa jest odbijana, zależy od grubości płytki ditlenku tytanu. Jeżeli grubość jego warstwy mieści się pomiędzy 40 a 60 nm, otrzymuje się efekt perłowy, srebrzysty. Jeżeli wartość ta rośnie, obserwuje się efekt tęczowania kolorów. Pigmenty interferencyjne są barwnymi pigmentami perłowymi o słabej intensywności barwy. Ciemne światło powoduje jednak wyraźne jej pogłębienie. Szczególną własnością pigmentów interferencyjnych jest zdolność wywoływania mieniących się efektów w wyrobach takich jak żele czy cienie do powiek.
Pigmenty kombinowane
Opracowano je w celu połączenia połysku perłowego z wyraźnymi efektami barwnymi. Efekt ten możliwy jest do osiągnięcia dzięki powleczeniu mikowych pigmentów z ditlenkiem tytanu, jednym lub kilkoma barwnikami absorpcyjnymi takimi jak tlenki żelaza czy chromu. Pigmenty kombinowane zapewniają wyrobom, w których są stosowane perłowy połysk, podnosząc jednocześnie intensywność ich barwy. Ich atrakcyjność polega dodatkowo na tym, iż dobierając odpowiednio nakładane na siebie barwniki można otrzymać pigmenty o jednakowych lub różnych odcieniach barw. Pigmenty dwubarwne zwane inaczej tęczowymi wykorzystywane są głównie w kosmetykach do upiększania oczu oraz w charakteryzacji scenicznej.
Przy stosowaniu pigmentów perłowych efekty są widoczne po zorientowaniu cząstek barwnika. W przypadku pudrów czy produktów w formie sztyftu połysk staje się widoczny po naniesieniu preparatu na skórę. Natomiast w przypadku produktów ciekłych, np. cieni do powiek czy lakierów do paznokci, zorientowanie uwidacznia się już jako tzw. połysk w buteleczce.
Pigmenty transparentne
Otrzymywane są w wyniku wytrącania barwników bezpośrednio na mice. Układy te cechuje duża intensywność i czystość barwy. Barwnikami nieorganicznymi stosowanymi do otrzymywania pigmentów transparentnych są: czerwony, żółty i czarny tlenek żelaza, żelazocyjanek żelazowy, tlenek chromu i ditlenek tytanu. Pigmenty transparentne mają zastosowanie w kosmetykach używanych do upiększania oczu, w tuszach, kredkach, kremach, płynnych kosmetykach, a także w pudrach, ponieważ poprawiają koloryt skóry i tuszują jej niedoskonałości.
Specyficzną grupę środków nadających połysk perłowy stanowią substancje typu wosków, Pigmenty te mają szczególne znaczenie dla kosmetyków zawierających w recepturze związki powierzchniowo czynne, np. szamponów czy środków myjących. Zastosowanie znajdują tu niektóre glicerydy, kwasy tłuszczowe, alkanoloamidy kwasów tłuszczowych czy estry glikolowe. Układy te w zależności od swojej budowy chemicznej mogą powodować różnorodne efekty perłowe, a ich intensywność w dużej mierze zależna jest od stężenia użytego związku.
Bezpieczne zastosowanie
Wszystkie omówione pigmenty mogą być stosowane w kosmetyce, gdyż nie drażnią, nie powodują uczuleń i nie budzą zastrzeżeń pod względem toksykologicznym. Wyjątek może tu stanowić tlenochlorek bizmutu, który stosowany na skórę nieskaleczoną nie budzi zastrzeżeń, jednak w przypadku skóry uszkodzonej może działać toksycznie.
Pigmenty perłowe mają bardzo duży zakres zastosowania w nowoczesnym przemyśle kosmetycznym, zwłaszcza w kosmetykach dekoracyjnych. Poszczególne typy pigmentów można ze sobą łączyć, co znacznie zwiększa możliwość ich wykorzystania. Dobierając odpowiednie układy, można uzyskać efekty perłowe, srebrzyste, opalizujące lub też całkowicie matowe.
„Efekty specjalne”
Pigmenty perłowe na bazie miki i tlenków metali znajdują zastosowanie nie tylko w kosmetyce kolorowej. Coraz częściej stosuje się je również w preparatach pielęgnacyjnych. Mówimy o tak zwanych pigmentach o efekcie specjalnym. Mogą być one dodawane zarówno do preparatów w postaci żelu, jak i do emulsji. W zależności od wielkości cząsteczek pigmentu i dobranych barwników nałożonych na mikę zapewniają one wyrobom różnorodne efekty barwne z atrakcyjnym połyskiem (m. in. złociste albo srebrzyste). Po nałożeniu preparatu delikatnie rozświetlają skórę. Najbardziej efektownie wygląda to w przypadku skóry ciemnej, opalonej. Te własności pigmentów perłowych skrzętnie wykorzystują producenci kosmetyków polecanych po opalaniu.
Optyczne odmładzanie
Szczególną grupę tego typu surowców stanowią tzw. pigmenty funkcjonalne, np. siarczan baru i ditlenek tytanu osadzone na mice czy też silikon pokryty ditlenkiem tytanu i tritlenkiem żelaza. Stosowane w preparatach do pielęgnacji twarzy i podkładach powodują one takie odbicie i rozproszenie padającego światła, które zapewnia optyczny efekt redukcji zmarszczek. Preparat powoduje, że skóra staje się jaśniejsza, bardziej gładka i delikatnie rozświetlona. Ekskluzywne kremy i podkłady o takich własnościach znajdują się w ofercie najlepszych firm specjalizujących się w kosmetyce selektywnej.
Ramka
Barwa jest to wrażenie wzrokowe spowodowane wybiórczym pochłanianiem części promieni światła widzialnego. Padające na przedmiot światło może być całkowicie odbite (ciało białe) lub całkowicie zaabsorbowane (ciało czarne). Jeśli natomiast część światła zostanie zaabsorbowana, a część odbita, przedmiot będzie wykazywał barwę światła odbitego.
Barwniki oprócz możliwości intensywnej absorbcji w określonym zakresie widma muszą charakteryzować się zdolnością przekazywania tej własności innym materiałom.
Kierownik Podyplomowego Studium Kosmetologii
Technologia produktów zapachowych i surowców kosmetycznych - IPChŻ
Politechnika Łódzka
Stefanowskiego 4/10
90- 924 Łódź
tel (0 42 ) 631 34 10, 631 34 22
e-mail: bufuks@snack.p.lodz.pl
.jpg)
